ریل تایم PCR چیست؟
ریل تایم PCR یا qPCR یک تکنیک پیشرفته از PCR است که امکان سنجش کمی DNA را در حین انجام واکنش فراهم میکند. برخلاف PCR معمولی که نتیجه در انتها مشاهده میشود، در این تکنیک پیشرفت واکنش به صورت لحظهای مانیتور میشود.
اصول پایه ریل تایم PCR:
سنجش فلورسانس در هر سیکل-رابطه مستقیم بین شدت فلورسانس و مقدار DNA-محاسبه مقدار اولیه DNA بر اساس سیکل آستانه (Ct)-دقت بالا در سنجشهای کمی
انواع ریل تایم PCR:
۱. بر اساس روش تشخیص:
SYBR Green: اتصال به DNA دو رشتهای-TaqMan Probe: استفاده از پروب اختصاصی-Molecular Beacons: پروبهای سنجاق سری-Scorpion Primer: پرایمر-پروب ترکیبی
۲. بر اساس کاربرد:
سنجش کمی (qPCR): اندازهگیری مقدار DNA/RNA
RT-qPCR: سنجش RNA با تبدیل به cDNA-مطالعه بیان ژن: سنجش mRNA-تشخیص پزشکی: شناسایی پاتوژنها
ابزار و لوازم اصلی ریل تایم PCR:
۱. دستگاه ریل تایم PCR
بلاک حرارتی با قابلیت کنترل دقیق دما-منبع نور (LED، لیزر)-دتکتور فلورسانس-نرمافزار تحلیل داده
۲. کیتهای ریل تایم PCR
میکس واکنش (Master Mix)-پرایمرها (اختصاصی برای ژن هدف)-پروبها (برای روش TaqMan)-کنترلهای مثبت و منفی
۳. مواد مصرفی
پلیتهای ۹۶ چاهکی یا استریپ تیوبها-Optical Seal-نوک پیپت فیلتردار-لولههای میکروسانتریفیوژ
۴. معرفها و استانداردها
استانداردهای غلظت مشخص-SYBR Green Master Mix
TaqMan Master Mix-کنترلهای داخلی
۵. تجهیزات جانبی
سانتریفیوژ پلیت-پیپتهای دقیق-هود لامینار-فریزر ۲۰- درجه
مراحل انجام ریل تایم PCR:
مرحله ۱: طراحی پرایمر و پروب
طراحی اختصاصی برای ژن هدف-بهینهسازی دمای اتصال-تست اختصاصی بودن
مرحله ۲: استخراج RNA/DNA
استخراج با کیفیت بالا-سنجش خلوص و غلظت-سنتز cDNA (برای RT-qPCR)
مرحله ۳: آمادهسازی واکنش
تهیه مخلوط واکنش-اضافه کردن نمونهها-سریرقت استاندارد
مرحله ۴: اجرای برنامه
Stage 1: فعال سازی آنزیم (۹۵°C)
Stage 2: سیکلهای PCR (۴۰-۴۵ سیکل)
Stage 3: منحنی ذوب (برای SYBR Green)
مرحله ۵: تحلیل داده
تعیین Ct values-محاسبه تغییرات بیان-آنالیز آماری
ریل تایم PCR یک تکنیک حیاتی در تحقیقات مولکولی مدرن است که دقت و سرعت بالایی در سنجش اسیدهای نوکلئیک ارائه میدهد و در تشخیصهای پزشکی و تحقیقات پایه کاربرد گستردهای دارد.
کاربردهای ریل تایم PCR:
۱- تحقیقات پایه:
مطالعه بیان ژن-پروفایلسازی ترانسکریپتومی-بررسی پلیمورفیسمها
۲- تشخیص پزشکی:
تشخیص بیماریهای عفونی-شناسایی موتاسیونها-مانیتورینگ درمان
۳- صنایع غذایی:
شناسایی GMO-تشخیص آلودگیهای میکروبی
۴- جنایی:
آنالیز DNA forensic-تعیین هویت
